سيريل لويد الگود ( مترجم : محسن جاويدان )

311

طب در دوره صفويه ( فارسى )

با دفع مقدارى باد سلامت خود را بازيابد مبتلى به حاملگى كاذب « 17 » است و اين يك بيمارى روانى است . حالت دوم يعنى مشاهده لك خون و ابتلاء به استسقاء همان بيمارى است كه اينك Hydatidiform Mole ناميده مىشود و در آن زن ابتداء واقعا حامله مىشود ولى جنين بعدا تبديل به يك غدهء بدخيم مىشود حالت سوم هم مىتواند همان عارضه‌اى باشد كه در طب مدرن Carncous Mole ناميده مىشود و در آن حاملگى به صورت طبيعى انجام مىگيرد ولى جنين هرگز تولد پيدا نمىكند . در اينجا ذكر اين نكته ضرورى است كه كلمه Mole كه به صورت پسوند در دنبالهء اسامى اين عوارض و بيمارىها ديده مىشود همان لغت مولى عربى است كه مترجمين قرون وسطى آن را به Mola برگردانده‌اند و اينك به صورت Mole نوشته مىشود . در توجيه علت اين بيمارى متخصصين بيمارىشناسى و طب زنان معتقد بودند كه منى زن به طور طبيعى وارد رحم او مىشود و از هر نظر نيز طبيعى باقى مىماند ولى منى مرد كه در آنجا با آن لقاح پيدا مىكند فاقد قوهء فاعله است و در نتيجه نطفه‌اى كه در بطن زن بسته مىشود نمىتواند تبديل به جنين بشود و به صورت يك تكه بافت گوشتى درمىآيد . به اين ترتيب اين مرد است كه مقصر مىباشد نه زن . اگر اين حالت در دختران باكره ظاهر مىگرديد آن را حمل بر پيدايش « ريح غليظ » در رحم و يا در رگ‌هاى رحمى او مىكردند . درمان اين بيمارى از طريق تجويز قرص ، مرهم و روغن‌هاى محلل صورت مىگرفت و اين داروها اكثرا همان‌هائى بودند كه براى باز كردن رگلى كه بىجهت بند آمده بود نيز به كار برده مىشد . در پايان بايد از بيمارىهائى اسم ببرم كه ناشى از حاملگى بودند ، ويار عارضه‌اى بود كه متخصصين علم الامراض آن را يك رويداد طبيعى تلقى مىكردند و تا زمانى كه خيلى شديد نبود درمان آن را ضرورى نمىدانستند بهاء الدوله مىنويسد : « بايد مراقب بود كه قى و استفراغ خيلى شديد نشود تا صدمه‌اى به زن وارد نشود . ادامهء درمان اين ناراحتى به مدتى بيش از چهار ماه جايز نيست زيرا بدن سعى مىكند بند آمدن قاعدگى را جبران كند » . بهاء الدوله اضافه مىكند كه ويار فوق العاده شديد ممكن است به جنين صدمه بزند ولى هيچ‌يك از درمان‌هائى را كه براى ساير انواع تهوع ذكر كرده است توصيه نمىكند . در مورد عادت به خوردن مواد غير عادى حكيم واجد على مىگويد اگر زنى به هنگام حاملگى تمايل زيادى به خوردن سفال نشان بدهد دليل بر اين است كه جنينش دختر مىباشد و درمانش نيز به وسيله آب گرم ، گلاب و ورزش ميسر مىباشد يك چنين زنى بايد از خوردن مواد نشاسته‌اى خوددارى كند و در عوض گوشت سرخ كرده با خردل فراوان بخورد . جدىترين عوارض حاملگى ، كه حتى امروزه نيز خطرناك محسوب مىگردد ، صرع « 18 » و ازدياد فشار خون « 19 » بود ، در طب جديد اين دو حالت را تحت يك عنوان

--> ( 17 ) - Pseudo - Cyesis ( 18 ) - Eclampsia ( 19 ) - Hyperpiesia